Penduduk Kedayan

download Penduduk Kedayan

of 28

  • date post

    17-Feb-2018
  • Category

    Documents

  • view

    294
  • download

    1

Embed Size (px)

Transcript of Penduduk Kedayan

  • 7/23/2019 Penduduk Kedayan

    1/28

    Penduduk Sabah dan Sarawak sebagaimana kita ketahui terdiri daripada pelbagai

    kumpulan etnik dan mempunyai pelbagai kepercayaan, adat resam dan agama.

    Mengikut analisitik diianggarkan terdapat lebih 30 kumpulan etnik di Sabah begitu

    juga di Sarawak. Antara kumpulan etnik utama di Sabah ialah Kadazan Dusun,

    Rungus,Bajau, Melayu-Brunei, Murut, Suluk, Orang Sungei , Kedayan, dan Bisaya.

    Manakala di Sarawak majoritinya ialah suku kaum Iban, Melayu, Bidayuh, Murut,

    Lun Bawang, Kedayan dan lain-lain. Dianggarkan terdapat lebih kurang 30

    kumpulan etnik terdapat di Sarawak. Dalam kajian ini kaum Kedayan merupakan

    kumpulan etnik yang serumpun dengan bangsa Melayu di Semenanjung, Sabah dan

    Sarawak.

    Sejarah asal-usul

    Hasil kajian ini,kita mendapati banyak teori yang menjelaskan tentang asal-usul

    kaum Kedayan ke Sabah. Terdapat sumber menyatakan Kedayan merupakan

    bangsa campuran Orang Jawa dan MasyarakatMelayu Brunei . Sumber ini merujuk

    kepada peristiwa Sultan Brunei Ke 5 iaitu Sultan Bolkiah(1473-1521) yang pada

    ketika itu singgah di tanah Nusantara seperti di Kepulauan Jawa, Sumatra,

    Kalimantan dan termasuklah di tanah Jawa1[1] Sultan Brunei telah menyaksikan

    aktiviti orang Jawa yang rajin bercucuk tanam dan berpadi dan menawarkan mereka

    untuk menetap di Brunei.

    Keterangan ini juga merujuk kepada kenyataan tulisan Harrison and Harrison

    2[2]1956 turut menjelaskan kewujudan kaum Kedayan dating dari Jawa Majapahit

    ketika itu dipercayai bermula pada abad ke-14 dan ke-15 di Kota Batu Brunei. Di

    sinilah bermulanya ikatan pertalian dan persaudaraan orang Jawa melalui

    perkahwinan campur dengan Masyarakat Melayu Brunei sehingga pada masa kini

    kaum Kedayan banyak menetap di Daerah Temburong, Tutong, Belait,Bandar Seri

    Begawan dan Muara (Jerudong). Pada keagungan tamadun Brunei, kaum Kedayan

    ini telah berpindah-randah sehinggalah mereka berkembang ke Sabah dan

    Sarawak.

    1

    2

    1

    http://ms.wikipedia.org/wiki/Jawahttp://ms.wikipedia.org/wiki/Masyarakathttp://ms.wikipedia.org/wiki/Masyarakathttp://ms.wikipedia.org/w/index.php?title=Melayu_Brunei&action=edit&redlink=1http://ms.wikipedia.org/w/index.php?title=Melayu_Brunei&action=edit&redlink=1http://ms.wikipedia.org/wiki/Sultan_Bolkiahhttp://ms.wikipedia.org/w/index.php?title=(1473-&action=edit&redlink=1http://ms.wikipedia.org/w/index.php?title=1521)&action=edit&redlink=1http://ms.wikipedia.org/wiki/Nusantarahttp://ms.wikipedia.org/wiki/Jawahttp://ms.wikipedia.org/wiki/Sumatrahttp://ms.wikipedia.org/wiki/Kalimantanhttp://ms.wikipedia.org/wiki/Masyarakathttp://ms.wikipedia.org/w/index.php?title=Melayu_Brunei&action=edit&redlink=1http://ms.wikipedia.org/wiki/Sultan_Bolkiahhttp://ms.wikipedia.org/w/index.php?title=(1473-&action=edit&redlink=1http://ms.wikipedia.org/w/index.php?title=1521)&action=edit&redlink=1http://ms.wikipedia.org/wiki/Nusantarahttp://ms.wikipedia.org/wiki/Jawahttp://ms.wikipedia.org/wiki/Sumatrahttp://ms.wikipedia.org/wiki/Kalimantanhttp://ms.wikipedia.org/wiki/Jawa
  • 7/23/2019 Penduduk Kedayan

    2/28

    Dalam pada itu sejarah dan kebudayaan Melayu (1995 : 1120) pula mencatatkan

    bahawa terdapat sumber lisan yang menyatakan orang Kedayan ini berasal dari

    Indonesia. Setelah beberapa abad mereka menetap di Brunei, mereka berhijrah ke

    Sabah dan Sarawak. Sehingga ini, pengkaji yang membuat penyelidikan atas asal

    usul orang Kedayan sering mengaitkan tempat nenek moyang suku kaum ini dengan

    kepulauan Indonesia, khususnya dari Jawa.

    Namun Hose (1912) dalam kajian sejarah suku kaum Kedayan mendapati bahawa

    suku kaum ini mempunyai pertalian darah dengan pribumi di Kalimantan, oleh itu

    beliau mencapai keputusan bahawa orang Kedayan berasal dari Kalimantan3[3].-

    Sejarah kedatangan kaum Kedayan ke Sabah bermula dari Selatan Negeri Sabah

    apabila kawasan ini menjadi sebahagian daripada pemerintahan kerajaan Brunei

    ketika itu. Kawasan-kawasan yang terlibat ialah di Kg Malintaman (Merintaman), Kg

    Ulu Sipitang,, Mesapol, Kg. Banting dan Kg Luagan di Sipitang merupakan antara

    penempatan kaum Kedayan terbanyak di Sabah. Selain itu kaum ini juga terdapat di

    Mempakul dan Limadan di Kuala Penyu, Kg.Lingkungan , Kg.Inuman dan Kg.Bukau

    di Beaufort. Manakala di Papar kaum ini terdapat di Kg.Kelanahan dan Kg Kelatuan.

    Dalam tinjauan yang dibuat di Kg Banting Sipitang,mendapati bahawa sesetengah

    warga tua yang menetap di kampung berkenaan menyatakan cerita lisan yang

    diwarisi turun-temurun mendapati bahawa kedatangan kaum Kedayan di Sabah

    bermula di Kampung Banting ini. Ianya bermula apabila berlakunya penghijrahan

    masyarakat Kedayan dari Brunei Darusalam, dan Limbang Sarawak. Cerita ini

    didukung oleh cerita lisan yang disebarkan dari mulut ke mulut (oral literature) dan

    menjadi genre cerita rakyat dan legenda. Begitupun ada juga mengatakan

    kedatangan kaum ini ke Sabah semasa kegemilangan Kesultanan Brunei telah

    membawa banyak penduduk dari negara itu untuk menetap di Sipitang terutamanya

    di Mesapol dan di kawasan persisiran pantai barat di Sabah.

    Setakat ini, tidak banyak kajian dilakukan ke atas orang Kedayan baik yang

    dilakukan oleh sejarawan atau ahli antropologi. Salah seorang pengkaji sejarah dan

    3

    2

  • 7/23/2019 Penduduk Kedayan

    3/28

    budaya orang Kedayan ialah Allen Richmond Maxwell JR. Beliau telah melakukan

    penyelidikan penuh peringkat PhD-nya atas budaya suku Kedayan di Lembah Labu,

    Brunei Darussalam yang berjudul Urang Darat, An Ethnographic Study of The

    Kedayan Of Labu Valley, Brunei, Yale University4[4]. Di samping itu, Maxwell (1980)

    juga menghasilkan sebuah tulisan yang berjudul "On the Various Spelling of the

    Word Kadayan" (Brunei Museum Journal, Vol. 2, 1970), berhubung dengan pelbagai

    ejaan dan panggilan orang Kedayan. Akibatnya terhasilah bermacam-macam ejaan

    yang berlainan seperti "Kadaian", "Kadayan", "Kadian", "Kadien", "Kadyan",

    "Karayan", "Kedyan", "Kedien" dan "Kerayan". Bagaimana pun pada masa kini,

    hampir semua bahan cetak termasuk Kamus Dewan, Ensiklopedia Sejarah dan

    Kebudayaan Melayu menggunakan ejaan "Kedayan".

    Selain Maxwell, tidak banyak kajian secara teliti telah dilakukan atas sejarah dan

    budaya suku kaum ini. Menurut Bantong Antaran (1985), bahawa asal nama

    Kedayan itu telahpun wujud bersama-sama dengan kewujudan kesultanan Brunei.

    Pada mulanya, semua penduduk Brunei hanya lebih dikenali sebagai Melayu dan

    tidak mempunyai suku kaum yang dipanggil atau dikenali sebagai Kedayan ketika

    sebelum wujudnya kesultanan Brunei ketika itu.

    Di Sipitang Sabah, penduduk pertama yang menetap di situ dikenali sebagai orang

    darat ialah masyarakat Kedayan dan Lundayeh5[5]

    Sosiobudaya, Adat resam, Sistem sosial, dan Pendidikan

    Sosiobudaya masyarakat Kedayan di Sabah banyak dipengaruhi oleh keadaan di

    sekelilingnya. Pada kebiasannya budaya hidup masyarakat ini dipengaruhi oleh ahlikeluarga dan masyarakat yang akan membimbing golongan muda mengenai

    peraturan,adat resam, agama serta kepercayaan yang telah diwarisi mereka sejak

    turun-temurun. Pada umumnya seseorang individu itu akan lebih memahami

    sosiobudaya hidup masyarakat mereka melalui pendidikan tidak formal yang

    bermula dari rumah sehinggalah kepada komuniti tersebut.

    4

    5

    3

  • 7/23/2019 Penduduk Kedayan

    4/28

    Pada kewujudan kaum Kedayan,kaum ini mempunyai tempat tinggal yang dipunyai

    oleh dua kelompok yang berbeza dan berasingan, iaitu yang tinggal di pesisiran

    pantai dan kuala sungai yang bekerja sebagai nelayan.Manakala satu kelompok lagi

    mendiami kawasan pendalaman dan bekerja sebagai petani dan pesawah.

    Kehidupan tradisi masyarakat Kedayan adalah bergantung kepada kegiatan-

    kegiatan ekonomi tradisional seperti mengusahakan sesuatu bagi memenuhi

    keperluan dalam kehidupan harian.

    Begitupun pada ketika ini kegiatan ekonomi masyarakat Kedayan ini telah berubah

    dan menjadi moden berbanding kehidupan masyarakat dahulu. Kedayan sekarang

    ini lebih banyak bergantung atau bekerja dengan Kerajaan dan juga dalam sektor

    swasta. Jika adapun,masyarakat Kedayan yang masih melakukan aktiviti seperti

    bertanam hanyalah sebahagian orang-orang tua yang hanya bertujuan untuk

    mengisi masa lapang dan untuk keperluan mereka sahaja. Corak kehidupan tradisi

    masyarakat Kedayan mempunyai kaitan yang sangat rapat dalam bidang pertanian .

    Kegiatan pertanian ini telah dijadikan sebagai sumber pendapatan yang utama bagi

    kehidupan puak Melayu Kedayan ketika itu.

    Antara aktiviti pertanian yang mereka usahakan ialah penanaman padi, buah-

    buahan, sayur-sayuran dan menternak haiwan peliharaan seperti ayam dan itik.

    Aktiviti lain yang turut diusahakan termasuklah memburu binatang kerana faktor

    geologi dan kedudukan penempatan yang dikelilingi hutan telah mendorong kegiatan

    ini. Salah satunya ialah mundul taipas (taripas). Selain itu kedudukan mereka di

    persisiran pantai dan tepi sungai juga telah mendorong kegiatan ekonomi lain seperti

    menangkap ikan dengan cara tradisional. Salah satunya mereka akan memancing

    ikan dengan menggunakan peralatan tradisi seperti bubu, jala dan siyutuntuk ikan

    air tawar dan menggunakanpukat dan ancau apabila menangkap ikan di laut.

    Peraturan dan Adat Resam.

    Masyarakat Sabah sememangnya kaya dengan adat resam dan pantang larang

    hidup yang tersendiri. Hal ini telah menjadikan adat dan p